Tham chiếu và nguyên lý mượn - borrowing (References và Borrowing)
Data races: Chạy đua dữ liệu, chỉ hiện tượng các đoạn code khác nhau cùng đòi quyền sử dụng một biến hay một vùng bộ nhớ
Vấn đề với tuple trong Listing 4-5 là chúng ta phải trả lại String
cho hàm gọi vì vậy chúng ta vẫn có thể sử dụng String
sau khi gọi calculate_length
, vì String
đã được chuyển đến calculate_length
. Thay vào đó, chúng ta có thể cung cấp một tham chiếu (reference) đến giá trị của String
.
Một tham chiếu (reference) giống như một con trỏ ở chỗ đó là một địa chỉ mà chúng ta có thể đi theo để truy cập vào dữ liệu được lưu trữ tại địa chỉ thuộc sở hữu của một số biến khác. Không giống như một con trỏ, một tham chiếu được đảm bảo trỏ đến một giá trị hợp lệ của một kiểu cụ thể. Đây là cách bạn sẽ xác định và sử dụng một hàm calculate_length
có tham chiếu đến một đối tượng dưới dạng tham số thay vì dùng ownership để có quyền sở hữu giá trị:
Filename: src/main.rs
fn main() { let s1 = String::from("hello"); let len = calculate_length(&s1); println!("The length of '{}' is {}.", s1, len); } fn calculate_length(s: &String) -> usize { s.len() }
Đầu tiên, hãy lưu ý rằng tất cả tuple trong khai báo biến và giá trị trả về của hàm đã biến mất. Thứ hai, lưu ý rằng chúng tôi chuyển &s1
vào calculate_length
và, theo định nghĩa của nó, chúng tôi lấy &String
thay vì String
. Các ký hiệu & này đại diện cho các tham chiếu (references), và chúng cho phép bạn tham chiếu đến một số giá trị mà không cần lấy ownership của nó. Hình 4-5 mô tả khái niệm này.
Figure 4-5: Một sơ đồ của &String s
trỏ vào String s1
Lưu ý: Ngược lại với tham chiếu bằng cách sử dụng
&
is dereferencing, được thực hiện với toán tử dereference,*
. Chúng ta sẽ thấy một số cách sử dụng của toán tử dereference trong Chương 8 và thảo luận chi tiết về dereferencing trong Chương 15.
Chúng ta hãy xem xét kỹ hơn lệnh gọi hàm tại đây:
fn main() { let s1 = String::from("hello"); let len = calculate_length(&s1); println!("The length of '{}' is {}.", s1, len); } fn calculate_length(s: &String) -> usize { s.len() }
&s1
cú pháp cho phép chúng ta tạo một tham chiếu đề cập đến giá trị của s1
nhưng không sở hữu nó. Bởi vì nó không sở hữu nó, giá trị nó trỏ đến sẽ không bị drop khi tham chiếu ngừng được sử dụng.
Tương tự như vậy, chữ ký hàm (signature of the function) sử dụng uses &
để chỉ ra rằng kiểu tham số
s
là một tham chiếu. Hãy xem một số chú thích để giải thích cho việc này:
fn main() { let s1 = String::from("hello"); let len = calculate_length(&s1); println!("The length of '{}' is {}.", s1, len); } fn calculate_length(s: &String) -> usize { //s là một tham chiếu đến một String s.len() } // Tại đây, s đi ra khỏi scope. Nhưng vì nó không có quyền sở hữu của String nó đề cập đến, // nên không có gì xảy ra.
Phạm vi mà biến s
có giá trị giống như phạm vi của bất kỳ thông số hàm nào, nhưng giá trị được trỏ đến bởi tham chiếu không bị drop khi s
được dừng sử dụng vì s
không có ownership. Khi các hàm có tham chiếu dưới dạng tham số thay vì giá trị thực, chúng ta sẽ không cần trả lại giá trị để trả lại ownership vì chúng ta chưa bao giờ có ownership.
Chúng tôi gọi hành động tạo tham chiếu là borrowing. Như trong cuộc sống thực, nếu một người sở hữu một thứ gì đó, bạn có thể mượn nó từ họ. Khi bạn làm xong, bạn phải trả lại nó. Bạn không sở hữu nó.
Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta cố gắng sửa đổi thứ mà chúng ta đang vay mượn (borrowing)? Hãy thử code trong Listing 4-6. Spoiler cảnh báo: nó không hoạt động!
Filename: src/main.rs
fn main() {
let s = String::from("hello");
change(&s);
}
fn change(some_string: &String) {
some_string.push_str(", world");
}
Listing 4-6: Attempting to modify a borrowed value
Here’s the error:
$ cargo run
Compiling ownership v0.1.0 (file:///projects/ownership)
error[E0596]: cannot borrow `*some_string` as mutable, as it is behind a `&` reference
--> src/main.rs:8:5
|
7 | fn change(some_string: &String) {
| ------- help: consider changing this to be a mutable reference: `&mut String`
8 | some_string.push_str(", world");
| ^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^ `some_string` is a `&` reference, so the data it refers to cannot be borrowed as mutable
For more information about this error, try `rustc --explain E0596`.
error: could not compile `ownership` due to previous error
Cũng giống như các biến là bất biến theo mặc định, các tham chiếu cũng vậy. Chúng tôi không được phép sửa đổi điều gì đó mà chúng tôi có tham chiếu đến.
Tham chiếu (References) có thể thay đổi
Chúng ta có thể sửa code từ Listing 4-6 để cho phép chúng ta sửa đổi một giá trị đã mượn chỉ với một vài chỉnh sửa nhỏ, bằng cách sử dụng tham chiếu có thể thay đổi (mutable reference):
Filename: src/main.rs
fn main() { let mut s = String::from("hello"); change(&mut s); } fn change(some_string: &mut String) { some_string.push_str(", world"); }
Đầu tiên, chúng ta thay đổi s s
thành mut
để có thể thay đổi. Sau đó, chúng tôi tạo một tham chiếu có thể thay đổi với &muts
nơi chúng ta gọi hàm change
, và cập nhật chữ ký hàm (function signature) để chấp nhận một tham chiếu có thể thay đổi với some_string: &mut String
. Điều này làm cho nó rất rõ ràng rằng hàm change
sẽ thay đổi giá trị mà nó vay.
Tham chiếu có thể thay đổi có một hạn chế lớn: bạn chỉ có thể có một tham chiếu có thể thay đổi cho một phần dữ liệu cụ thể tại một thời điểm. Code này cố gắng tạo hai tham chiếu có thể thay đổi cho s
sẽ không thành công:
Filename: src/main.rs
fn main() {
let mut s = String::from("hello");
let r1 = &mut s;
let r2 = &mut s;
println!("{}, {}", r1, r2);
}
Đây là lỗi:
$ cargo run
Compiling ownership v0.1.0 (file:///projects/ownership)
error[E0499]: cannot borrow `s` as mutable more than once at a time
--> src/main.rs:5:14
|
4 | let r1 = &mut s;
| ------ first mutable borrow occurs here
5 | let r2 = &mut s;
| ^^^^^^ second mutable borrow occurs here
6 |
7 | println!("{}, {}", r1, r2);
| -- first borrow later used here
For more information about this error, try `rustc --explain E0499`.
error: could not compile `ownership` due to previous error
Lỗi này cho biết rằng code không hợp lệ vì chúng ta không thể mượn (borrow) s
có thể thay đổi nhiều lần tại một thời điểm. Đầu tiên là tại s1 r1
và nó kéo dài cho tới khi sử dụng println!
, nhưng giữa chừng, chúng ta đã cố gắng tạo một tham chiếu có thể thay đổi khác tại r2
mượn cùng một dữ liệu như r1
.
Hạn chế ngăn nhiều tham chiếu có thể thay đổi đến cùng một dữ liệu cùng một lúc cho phép tạo ra đột biến nhưng theo cách rất được kiểm soát. Đó là điều mà những Rustaceans mới gặp khó khăn vì hầu hết các ngôn ngữ đều cho phép bạn thay đổi bất cứ khi nào bạn muốn. Lợi ích của việc hạn chế này là Rust có thể ngăn chặn hiện tượng data race tại thời điểm biên dịch. Một data race tương tự như một race condition và xảy ra khi ba hành vi này xảy ra:
- Hai hoặc nhiều con trỏ truy cập cùng một dữ liệu cùng một lúc.
- Ít nhất một trong các con trỏ đang được sử dụng để ghi vào dữ liệu.
- Không có cơ chế nào được sử dụng để đồng bộ hóa quyền truy cập vào dữ liệu.
Chạy đua dữ liệu (Data races) gây ra hành vi không xác định (undefined behavior) và có thể khó chẩn đoán và khắc phục khi bạn đang cố gắng theo dõi chúng trong runtime; Rust ngăn chặn vấn đề này bằng cách từ chối biên dịch code với data races!
Như mọi khi, chúng ta có thể sử dụng dấu ngoặc nhọn để tạo một phạm vi mới, cho phép nhiều tham chiếu có thể thay đổi, chỉ là những tham chiếu không được xảy ra đồng thời:
fn main() { let mut s = String::from("hello"); { let r1 = &mut s; } // r1 đi ra khỏi scope tại đây, vì vậy chúng ta có thể tạo một //tham chiếu mới mà không gặp vấn đề gì. let r2 = &mut s; }
Rust thực thi một quy tắc tương tự để kết hợp các tham chiếu có thể thay đổi và bất biến. Code này dẫn đến lỗi:
fn main() {
let mut s = String::from("hello");
let r1 = &s; // no problem
let r2 = &s; // no problem
let r3 = &mut s; // BIG PROBLEM
println!("{}, {}, and {}", r1, r2, r3);
}
Here’s the error:
$ cargo run
Compiling ownership v0.1.0 (file:///projects/ownership)
error[E0502]: cannot borrow `s` as mutable because it is also borrowed as immutable
--> src/main.rs:6:14
|
4 | let r1 = &s; // no problem
| -- immutable borrow occurs here
5 | let r2 = &s; // no problem
6 | let r3 = &mut s; // BIG PROBLEM
| ^^^^^^ mutable borrow occurs here
7 |
8 | println!("{}, {}, and {}", r1, r2, r3);
| -- immutable borrow later used here
For more information about this error, try `rustc --explain E0502`.
error: could not compile `ownership` due to previous error
Chà! Chúng ta cũng không thể có một tham chiếu có thể thay đổi (mutable reference) trong khi chúng ta có một tham chiếu bất biến (immutable reference) với cùng một giá trị. Người dùng tham chiếu bất biến không mong đợi giá trị đột ngột thay đổi! Tuy nhiên, việc sử dụng nhiều tham chiếu bất biến thì được cho phép vì không ảnh hưởng đến việc đọc dữ liệu của bất kỳ ai khác.
Lưu ý rằng phạm vi của tham chiếu bắt đầu từ nơi nó tạo ra và tiếp tục cho đến lần cuối cùng tham chiếu đó được sử dụng. Ví dụ: code này vẫn sẽ biên dịch vì nơi sử dụng cuối cùng của các tham chiếu bất biến tại println!
, xảy ra trước khi tham chiếu có thể thay đổi được tạo ra:
fn main() { let mut s = String::from("hello"); let r1 = &s; // no problem let r2 = &s; // no problem println!("{} and {}", r1, r2); // biến r1 và r2 sẽ không được sử dụng sau thời điểm này let r3 = &mut s; // no problem println!("{}", r3); }
Phạm vi của các tham chiếu bất biến r1
và r2
kết thúc sau println!
nơi chúng được sử dụng lần cuối, trước tham chiếu có thể thay đổi r3
được tạo ra. Các phạm vi này không trùng lặp, vì vậy code này được phép sử dụng. Khả năng của trình biên dịch để thông báo rằng một tham chiếu không còn được sử dụng tại một điểm trước khi kết thúc phạm vi được gọi là Non-Lexical Lifetimes (viết tắt là NLL), và bạn có thể đọc thêm về nó trong The Edition Guide.
Mặc dù đôi khi lỗi borrowing có thể khiến bạn bực bội, hãy nhớ rằng đó là trình biên dịch Rust chỉ ra một lỗi tiềm ẩn sớm (tại tại thời điểm biên dịch thay vì tại runtime) và cho bạn thấy chính xác vấn đề nằm ở đâu. Sau đó, bạn không phải theo dõi lý do tại sao dữ liệu của bạn không giống như bạn nghĩ nữa.
Tham chiếu treo (Hoặc Tham chiếu lạc) (Dangling References)
Trong các ngôn ngữ có con trỏ, rất dễ tạo sai một con trỏ treo (dangling pointer)--một con trỏ tham chiếu đến một vị trí trong bộ nhớ có thể đã được cấp cho người khác--bằng cách giải phóng một số bộ nhớ trong khi vẫn bảo toàn con trỏ tới bộ nhớ đó. Ngược lại, trong Rust, trình biên dịch đảm bảo rằng các tham chiếu sẽ không bao giờ là tham chiếu treo (dangling references): nếu bạn có tham chiếu đến một số dữ liệu, trình biên dịch sẽ đảm bảo rằng dữ liệu sẽ không vượt ra khỏi phạm vi trước khi tham chiếu đến dữ liệu đó.
Hãy thử tạo một tham chiếu treo (dangling references) để xem cách Rust ngăn chặn chúng với lỗi biên dịch:
Filename: src/main.rs
fn main() {
let reference_to_nothing = dangle();
}
fn dangle() -> &String {
let s = String::from("hello");
&s
}
Here’s the error:
$ cargo run
Compiling ownership v0.1.0 (file:///projects/ownership)
error[E0106]: missing lifetime specifier
--> src/main.rs:5:16
|
5 | fn dangle() -> &String {
| ^ expected named lifetime parameter
|
= help: this function's return type contains a borrowed value, but there is no value for it to be borrowed from
help: consider using the `'static` lifetime
|
5 | fn dangle() -> &'static String {
| ~~~~~~~~
For more information about this error, try `rustc --explain E0106`.
error: could not compile `ownership` due to previous error
Thông báo lỗi này đề cập đến một tính năng mà chúng tôi chưa đề cập đến: lifetimes. Chúng ta sẽ thảo luận về lifetimes chi tiết trong Chương 10. Tuy nhiên, nếu bạn chưa nắm rõ về lifetimes thì thông báo vẫn có chỉ ra tại sao code này lại đang có vấn đề:
this function's return type contains a borrowed value, but there is no value
for it to be borrowed from
(kiểu trả về của hàm này chứa giá trị được borrow, nhưng không có giá trị nào cho nó được borrow)
Chúng ta hãy xem xét kỹ hơn chính xác những gì đang xảy ra ở mỗi giai đoạn trong code:
Filename: src/main.rs
fn main() {
let reference_to_nothing = dangle();
}
fn dangle() -> &String { // trả về một tham chiếu đến một String
let s = String::from("hello"); // s là một String mới
&s // chúng ta trả về một tham chiếu đến String, s
} // Tại đây, s đi ra khỏi scope, và bị dropped. Bộ nhớ của nó đã bị mất đi.
// Nguy hiểm!
Bởi vì s
được tạo ra bên trong dangle
, khi code của dangle
đã hoàn thành, s
sẽ được phân bổ. Nhưng chúng ta đã cố gắng trả về một tham chiếu đến nó. Điều đó có nghĩa là tham chiếu này sẽ trỏ đến một String
không còn giá trị. Điều đó không tốt! Rust sẽ không để chúng ta làm điều này.
Giải pháp ở đây là trả về String
trực tiếp:
fn main() { let string = no_dangle(); } fn no_dangle() -> String { let s = String::from("hello"); s }
Điều này hoạt động mà không có bất kỳ vấn đề gì. Ownership đã được chuyển ra ngoài, và không có gì được phân bổ.
Các quy tắc của References
Hãy tóm tắt lại những gì chúng ta đã thảo luận về tham chiếu (references):
- Tại một thời điểm, bạn chỉ có thể có một tham chiếu có thể thay đổi (mutable reference) và có thể có nhiều tham chiếu bất biến (immutable references).
- Tham chiếu phải luôn có giá trị.
Tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét một loại tham chiếu khác: slices.